Jak
rozumieć zdrowie seksualne?
Od
stuleci zdrowie seksualne było postrzegane w duchu religijnym, jako
zdolność do prokreacji. Stąd uznawano powszechnie za jego atrybut ogólną
sprawność seksualną oraz brak zaburzeń seksualnych. W niektórych
kulturach np. w chińskiej doceniano również inne kryteria wiążące
się z relacjami męsko – kobiecymi – np. umiejętność panowania
nad zmysłowością, styl życia sprzyjający długowieczności
seksualnej, itp. Obecnie coraz większy wpływ na pojmowanie zdrowia
seksualnego mają normy medyczne oraz kulturowe doceniające wartość
zmysłowości i przyjemności płynących z niezaburzonej reakcji
seksualnej oraz normy prawne stanowiące ich społeczną
instrumentalizację.
Na
czym opierają się normy medyczne zdrowia seksualnego
Normy
medyczne zdrowia seksualnego - opierają się na definicji zdrowia
seksualnego ONZ, Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób i Problemów
Zdrowotnych WHO (najnowsza wersja to ICD-10) oraz Deklaracji Praw
Seksualnych z 2002 roku, rekomendowanej przez WHO. W kolejnych
wariantach klasyfikacji ICD usuwane są pewne rozpoznania (np.
homoseksualizm), wprowadzane nowe rozpoznania, kryteria diagnostyczne.
Lekarze, niezależnie od osobistych i religijnych poglądów, powinni
respektować normy medyczne i realizować zasady promocji zdrowia
seksualnego rekomendowane przez WHO.
Jakie
są ogólne uwarunkowania medyczne zdrowia seksualnego?
Uważa
się, że na stan zdrowia seksualnego mają wpływ czynniki:
-
biologiczne (fizjologiczne, patofizjologiczne),
-
medyczne (stosowane terapie i leki),
-
psychiczne, społeczne, religijne.
Czynniki
te działają łącznie – wzmacniając lub osłabiając swój wpływ.
UWARUNKOWANIA
BIOLOGICZNE
Biologiczne uwarunkowania zaburzeń seksualnych:
-zaburzenia
ośrodków kierujących funkcjami seksualnymi
-zaburzenia
hormonalne (hyperprolaktynemia, spadek poziomu testosteronu, estrogenów)
-uzależnienia
(od alkoholu, leków, narkotyków)
-zaburzenia
odżywiania (bulimia, jadłowstręt psychiczny)
-nadciśnienie
tętnicze, choroba niedokrwienna serca, miażdżyca, cukrzyca,
zaburzenia neurologiczne, itd.
-działania uboczne przyjmowanych leków
-choroby narządów płciowych - np.
stany zapalne o różnej
etiologii, wady anatomiczne
-brak
ruchu
Fizjologiczne
determinanty zachowań i funkcji seksualnych.
Ośrodki
sterujące funkcjami seksualnymi:
Płaty
czołowe mózgu
-społeczne zachowania seksualne
Płaty
skroniowe mózgu
-ocenianie atrakcyjności seksualnej partnera
Obszar
limbiczny, podwzgórze
-podniecenie seksualne, emocje seksualne, reagowanie na
bodźce seksualne, feromony
Rdzeń
kręgowy (głownie L-S) -reaktywność seksualna
(erekcja, wytrysk, lubrykacja.)
Poprawne
działanie gruczołów hormonalnych oraz mechanizmów fizjologicznych
wytwarzających neuroprzekaźniki.
Neuroprzekaźniki, neurohormony, hormony („chemia miłości i seksu”)
Serotonina
-satysfakcja seksualna, orgazm
Dopamina
-pożądanie
Oksytocyna
-poczucie bliskości między partnerami
Endorfiny
-przyjemność, rozkosz, zadowolenie
Estrogeny
-lubrykacja, ukrwienie łechtaczki i warg sromowych, czucie
Testosteron
-podniecenie, pożądanie
Podstawowe
znacznie dla sprawności seksualnej ma prozdrowotny styl życia.
Na
pojęcie prozdrowotnego stylu życia składa się ubogacanie diety w
witaminy, mikroelementy, codzienna aktywność fizyczna
-trening
mięśnia Kegla
-unikanie
uzależnień
-dbanie
o zdrowie
|
Farmakologiczne
uwarunkowania zaburzeń seksualnych – zaburzający wpływ
leków na funkcje seksualne (przykłady)
|
|
Nazwa
leku:
|
Częstość występowania zaburzeń seksualnych w %
|
|
Hydrochlorotiazyd
|
12
|
|
Spironolacton
200
|
30
|
|
Alfa-metydopa
|
20
|
|
Propranolol
|
14
|
|
Tiorydazyna
|
49
|
|
Klomipramina
|
95
|
|
Citalopram
|
73
|
|
Sertralina
|
63
|
|
Fluoksetyna
|
57
|
|
Amitryptylina
|
41
|
|
Imipramina
|
38
|
|
PSYCHICZNE
I SPOŁECZNO KULTUROWE UWARUNKOWANIA
Psychiczne
uwarunkowania zaburzeń seksualnych
-patologiczne
środowisko rodzinne, rygoryzm wychowawczy
-nieudane
małżeństwo rodziców,
-kompleksy,
poczucie malej wartości, nieśmiałość
-osobowość
nieprawidłowa, niedojrzała
-poczucie
winy wiążące się z zachowaniami masturbacyjnymi
-doświadczenie
seksualnego wykorzystania, przemocy
-zaburzone
relacje partnerskie, walka o dominację między partnerami
-zaburzenia
seksualne partnera
-depresje
-niewłaściwy
lub zaburzony obraz własnej osoby
-frustracje
zawodowe, długotrwałe sytuacje stresowe
-lek
przed ciążą
-lęk
przed chorobami przenoszonymi drogą płciową
Przeciwdziałanie
negatywnym uwarunkowaniom zależnym od psychiki to:
unikanie
dłuższych przerw w aktywności seksualnej
-urozmaicanie
sztuki miłosnej
-kreowanie
optymistycznej postawy życiowej
Społeczno
– kulturowe uwarunkowania zaburzeń seksualnych
-brak
edukacji seksualnej, niewłaściwa edukacja seksualna
-uzależnienie
od pornografii
-przedwczesna
inicjacja seksualna
-nadmierny
rygoryzm, ascetyzm religijny
-rytualne
okaleczenia narządów płciowych
-przesądy
seksualne typu:
‘mężczyzna powinien mieć erekcję członka na zawołanie’
‘kobieta zawsze może’
‘należy mieć orgazm w tym samym czasie’
‘prawdziwy orgazm jest tylko w trakcie stosunku pochwowego’"
‘kobiety mają większe potrzeby seksualne’
‘wielkość członka decyduje o przeżyciach seksualnych kobiety’
"mężczyzna jest odpowiedzialny za życie seksualne”
"impotencja to sprawia wieku’
„aktywność seksualna ma negatywny wpływ na zdrowie"
"masturbacja prowadzi do impotencji”
"długie przerwy w życiu seksualnym są korzystne dla zdrowia
seksualnego”
|